Pomiędzy publicznym a prywatnym: pierwsze powojenne wystawy Zagłady w Polsce

28 kwietnia 2026 roku odbędzie się seminarium naukowe „Pomiędzy publicznym a prywatnym: pierwsze powojenne wystawy Zagłady w Polsce”, które poprowadzi dr Agata Pietrasik.

19 kwietnia 1948 roku Muzeum Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie otworzyło się dla publiczności, prezentując trzy wystawy. Jedna z nich, Martyrologia i walka, przygotowana przez dyrektorkę Muzeum Gizę Frenkel, była w całości poświęcona historii Zagłady w Polsce.

Ekspozycja, oparta na pionierskich badaniach Żydowskiej Komisji Historycznej w Polsce, prezentowała dokumenty, fotografie i artefakty zebrane w miejscach zagłady Żydów, a także mapy i modele stworzone specjalnie na potrzeby wystawy. Jej celem było nie tylko ukazanie skali przemocy i zniszczeń, lecz także namacalne przedstawienie perspektywy ofiar. Wystawa stanowiła jednocześnie formę oporu wobec procesów wymazywania i marginalizowania Zagłady, które były widoczne w pierwszych latach powojennych.

Wystąpienie ukaże wczesne ekspozycje jako część szerszych, choć często efemerycznych działań Żydowskiej Komisji Historycznej, obejmujących konferencje prasowe, pokazy archiwalnych materiałów oraz lokalne wystawy fotograficzne. Spotkanie będzie okazją do refleksji nad rolą wystaw jako narzędzi upamiętniania, dokumentowania i publicznego komunikowania doświadczenia Zagłady tuż po wojnie.


Agata Pietrasik jest historyczką sztuki i wykładowczynią na Wolnym Uniwersytecie w Berlinie (Freie Universität Berlin), autorką książki Art in a Disrupted World (Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, 2021). Obecnie pracuje nad projektem How Exhibitions Rebuilt Europe: Exhibiting War Crimes in the 1940s. W 2025 roku była kuratorką wystawy On Displaying Violence: First Exhibitions on the Nazi Occupation in Europe, 1945-1948 w Niemieckim Muzeum Historycznym w Berlinie.

Fot. Wystawa zorganizowana przez Wojewódzką Komisję Historyczną w 1945 w Białymstoku